De Wetenschap achter het 'Mommy Brain': Waarom het Moederschap het Brein Verandert

Veel vrouwen ervaren tijdens de zwangerschap en in de vroege moederschapsperiode vergeetachtigheid, verminderde concentratie of een gevoel van mentale mist. Dit fenomeen wordt vaak omschreven als het “mommy brain” of “pregnancy brain”. Waar het vroeger vooral werd gezien als een negatieve bijwerking van zwangerschap, toont recent onderzoek dat deze neurologische veranderingen veel complexer – en zelfs nuttig – zijn dan gedacht.

Structurele en Functionele Veranderingen in het Brein

Tot wel 80% van de vrouwen rapporteert een zekere mate van geheugenproblemen tijdens zwangerschap en postpartumperiode (Henry & Rendell, 2007). Neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat zwangerschap gepaard gaat met meetbare veranderingen in de structuur van het brein. Vooral in de grijze stof – regio’s betrokken bij sociale cognitie, empathie en emotionele verwerking – zijn duidelijke aanpassingen zichtbaar (Hoekzema et al., 2017).

Deze veranderingen leiden niet noodzakelijk tot een achteruitgang van cognitieve functies, maar blijken juist het vermogen van moeders te vergroten om emotioneel afgestemd te zijn op hun baby. Gebieden die betrokken zijn bij empathie en emotie vertonen verhoogde activiteit en connectiviteit, waardoor moeders beter signalen van hun kind – zoals gezichtsuitdrukkingen en huilgeluiden – herkennen en erop reageren (Kim et al., 2010). Daarnaast blijkt dat deze veranderingen ook bijdragen aan een grotere beschermingsreflex: moeders worden alerter op mogelijke bedreigingen en reageren sneller defensief om hun kind te beschermen.

Net zoals de adolescentie markeert deze fase een fundamentele verandering in identiteit en breinontwikkeling.

Het Brein als Bondgenoot in Hechting

Naast de structurele aanpassingen speelt ook het beloningssysteem in het brein een cruciale rol. Onderzoek toont aan dat moeders een verhoogde gevoeligheid ontwikkelen voor baby-gerelateerde stimuli zoals glimlachen, geluiden en aanrakingen. Deze prikkels activeren hersengebieden die betrokken zijn bij beloning en motivatie, wat verzorgend gedrag versterkt en de ouder-kindbinding verdiept (Swain et al., 2014).

Dit proces vormt een biologische basis voor gehechtheid: de veilige, emotionele band tussen ouder en kind. Deze band is essentieel voor de gezonde ontwikkeling van een baby. Wanneer een moeder consistent reageert op de signalen van haar baby, leert het kind vertrouwen en veiligheid ervaren – de kern van veilige gehechtheid (Bowlby, 1988). Wil je hier dieper op ingaan? Onder de rubriek Online Cursussen op de website vind je onze cursus over gehechtheid (Veilige Start, Sterke Toekomst), waarin we uitgebreid stilstaan bij dit proces vanaf conceptie tot het eerste levensjaar.

Tijdelijke Uitdagingen, Langdurige Voordelen

Veel vrouwen merken dat ze tijdens deze periode moeite hebben met woordvindingsproblemen of kortetermijngeheugen. Deze klachten worden vaak toegeschreven aan hormonale schommelingen, slaapgebrek en verhoogde stress (de Groot et al., 2006). Toch wijzen longitudinale studies erop dat ouderschap op langere termijn zelfs neuroprotectief kan werken. Ouders van middelbare leeftijd tonen gemiddeld snellere reactietijden en betere visuele geheugenscores vergeleken met mensen zonder kinderen (Kuhn & Brass, 2009).

Het is tijd om mommy brain te herdefiniëren. In plaats van het te zien als een tekort of beperking, zouden we het mogen zien als een evolutionair verfijnd aanpassingsmechanisme.

Niet Alleen Moeders

Opvallend is dat deze hersenveranderingen niet exclusief voorbehouden zijn aan biologische moeders. Studies laten zien dat ook vaders en niet-biologische verzorgers die intensief bij de zorg betrokken zijn, vergelijkbare hersenaanpassingen vertonen. Bij vaders zijn veranderingen in hormonen en hersenstructuren gevonden die de gevoeligheid voor baby-signalen vergroten (Abraham et al., 2014). Dit onderstreept dat het ouderschap – ongeacht geslacht of biologische relatie – diepe neurologische sporen nalaat.

Matrescence: Een Onbekend Levensstadium

De antropoloog Dana Raphael (1973) introduceerde de term matrescence om de ingrijpende fysieke, psychologische en sociale transitie naar het moederschap te beschrijven. Net zoals de adolescentie markeert deze fase een fundamentele verandering in identiteit en breinontwikkeling. Tijdens matrescence maakt een vrouw niet alleen hormonale en neurologische veranderingen door, maar ook een verschuiving in rol, zelfbeeld en sociale relaties. Het is een overgangsperiode die zowel uitdagend als verrijkend is, maar die in onze samenleving vaak onderbelicht blijft. Door dit gebrek aan erkenning blijft het fenomeen mommy brain vaak gereduceerd tot een stereotype, terwijl het in werkelijkheid een uitdrukking is van een diepgaande transformatie.

Tijd voor een Nieuw Perspectief

Het is tijd om mommy brain te herdefiniëren. In plaats van het te zien als een tekort of beperking, zouden we het mogen erkennen als een evolutionair verfijnd aanpassingsmechanisme dat ouders helpt zich af te stemmen op hun kind en hen beschermt. Deze verschuiving in perspectief kan niet alleen bijdragen aan een beter begrip van het ouderschap, maar ook aan maatschappelijk beleid, zoals het belang van betaald ouderschapsverlof en betere ondersteuning voor jonge gezinnen.

Het moederschap verandert het brein – niet om te verzwakken, maar om te versterken. En dat verdient erkenning.

Liefs,

Leaf

Referenties

Abraham, E., Hendler, T., Shapira-Lichter, I., Kanat-Maymon, Y., Zagoory-Sharon, O., & Feldman, R. (2014). Father’s brain is sensitive to childcare experiences. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(27), 9792–9797.

Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.

de Groot, R. H., Hornstra, G., & Roozendaal, N. (2006). Effect of perinatal fatty acid status on cognitive performance. Prostaglandins, Leukotrienes and Essential Fatty Acids, 75(1), 35–44.

Henry, J. D., & Rendell, P. G. (2007). A review of the impact of pregnancy on memory function. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 29(8), 793–803.

Hoekzema, E., Barba-Müller, E., Pozzobon, C., Picado, M., Lucco, F., García-García, D., ... & Carmona, S. (2017). Pregnancy leads to long-lasting changes in human brain structure. Nature Neuroscience, 20(2), 287–296.

Kim, P., Leckman, J. F., Mayes, L. C., Feldman, R., Wang, X., & Swain, J. E. (2010). The plasticity of human maternal brain: Longitudinal changes in brain anatomy during the early postpartum period. Behavioral Neuroscience, 124(5), 695–700.

Kuhn, S., & Brass, M. (2009). Retrospective reports of parenting and self-reported cognitive performance in middle adulthood. Developmental Psychology, 45(5), 1144–1151.

Raphael, D. (1973). The tender gift: Breastfeeding. Prentice Hall.

Swain, J. E., Kim, P., Spicer, J., Ho, S. S., Dayton, C. J., Elmadih, A., & Abel, K. M. (2014). Approaching the biology of human parental attachment: Brain imaging, oxytocin and coordinated assessments of mothers and fathers. Brain Research, 1580, 78–101.